การศึกษาไทยในกระจกโลก — เด็กเข้าเรียนกว้าง แต่สัดส่วนงบประมาณบางลง

การศึกษาและเด็กในภาพรวมของโลก

สไลด์ชุดนี้แสดงตัวชี้วัดด้านการศึกษาและเด็ก 5 ตัวจากฐานข้อมูล World Development Indicators ของธนาคารโลก โดยหนึ่งเฟรมต่อหนึ่งตัวชี้วัด แต่ละเฟรมมีกราฟแท่งจัดอันดับประเทศ ค่าและอันดับของประเทศที่เน้น และเส้นแนวโน้มย้อนหลัง ตัวเลขทั้งหมดมาจากข้อมูลชุดเดียวกับที่ใช้ในบทความ

‹

›‖

Government spending on education	169	ไทยใช้จ่ายด้านการศึกษา 2.5212% ของ GDP อันดับ 169 จาก 203 ประเทศ
Children out of primary school	42	เด็กวัยประถมที่ไม่ได้เข้าเรียนในไทยอยู่ที่ 0.8172% อันดับ 42 จาก 205 ประเทศ
Tertiary enrolment	85	อัตราการเข้าเรียนอุดมศึกษาของไทยอยู่ที่ 49.0776% อันดับ 85 จาก 203 ประเทศ
Secondary school enrolment	99	อัตราการเข้าเรียนมัธยมศึกษาของไทยอยู่ที่ 92.0872% อันดับ 99 จาก 208 ประเทศ
Pupils per teacher (primary)	82	อัตราส่วนนักเรียนต่อครูระดับประถมของไทยอยู่ที่ 16.6384 คน อันดับ 82 จาก 206 ประเทศ

อ่านทีละเฟรม โดยดูค่าของประเทศที่เน้นเทียบกับค่าโลกและกับหัว-ท้ายตารางในเฟรมนั้น ห้ามนำค่าข้ามเฟรมมาเทียบกันโดยตรง เพราะแต่ละตัวชี้วัดมีหน่วย จำนวนประเทศที่มีข้อมูล และปีล่าสุดต่างกัน

ประเด็นสำคัญ

เมื่อวางข้อมูลการศึกษาของไทยเทียบกับทั้งโลก ภาพที่ออกมามีสองด้านชัดเจน ด้านการเข้าถึงการเรียน ไทยอยู่เหนือค่าเฉลี่ยโลกแทบทุกตัว: อัตราการเข้าเรียนมัธยมศึกษาอยู่ที่ 92.0872% (ค่าโลก 77.2786%) อุดมศึกษา 49.0776% (ค่าโลก 43.6151%) และสัดส่วนเด็กวัยประถมที่ไม่ได้เข้าเรียนอยู่ที่ 0.8172% ซึ่งเป็นอันดับ 42 จาก 205 ประเทศ แต่ด้านการลงงบประมาณกลับสวนทาง — รายจ่ายภาครัฐด้านการศึกษาต่อ GDP ของไทยอยู่ที่ 2.5212% เป็นอันดับ 169 จาก 203 ประเทศ ต่ำกว่าค่าโลก 3.5693% อยู่ราว 1.05 จุด และเป็นตัวเลขที่ลดลงต่อเนื่องจาก 4.5367% ในปี 2012 ช่องว่างระหว่าง "ความกว้างของการเข้าเรียน" กับ "สัดส่วนงบที่ใส่เข้าไป" จึงเป็นจุดที่ข้อมูลชุดนี้ชี้ให้เห็นมากที่สุด

ที่มา: World Bank, World Development Indicators (SE.XPD.TOTL.GD.ZS, SE.PRM.UNER.ZS, SE.TER.ENRR, SE.SEC.ENRR) — https://data.worldbank.org/indicator/SE.XPD.TOTL.GD.ZS

ค่าล่าสุดของตัวชี้วัดหลัก

ตัวชี้วัดแรกของชุดนี้คือรายจ่ายภาครัฐด้านการศึกษา คิดเป็นสัดส่วนต่อ GDP ค่าล่าสุดของไทยอยู่ที่ 2.5212% อยู่อันดับ 169 จาก 203 ประเทศที่มีข้อมูล ขณะที่ค่าโลกอยู่ที่ 3.5693% นั่นหมายความว่าไทยอยู่ต่ำกว่าค่าโลกประมาณ 1.05 จุด และอยู่ในราวหนึ่งในสี่ล่างของตารางประเทศทั้งหมด ตัวเลขนี้นับเฉพาะรายจ่ายของภาครัฐเท่านั้น ไม่รวมค่าใช้จ่ายที่ครัวเรือนจ่ายเอง และในข้อมูลชุดนี้ค่าของไทยที่มีอยู่ล่าสุดคือปี 2023 (2.5212%) ต่อจากปี 2022 ที่ 2.6119%

ที่มา: World Bank, World Development Indicators — Government expenditure on education, total (% of GDP), SE.XPD.TOTL.GD.ZS — https://data.worldbank.org/indicator/SE.XPD.TOTL.GD.ZS

ประเทศกลุ่มบนและกลุ่มล่าง

กลุ่มบนสุดของสัดส่วนรายจ่ายการศึกษาต่อ GDP คือ คิริบาส 16.3905% อเมริกันซามัว 14.717% ตูวาลู 12.8457% ไมโครนีเซีย 11.5591% ตามด้วยนามิเบีย 9.0844% แอลจีเรีย 8.9777% และคิวบา 8.4409% จะเห็นว่าหัวตารางเต็มไปด้วยประเทศหมู่เกาะขนาดเล็กและประเทศที่ขนาดเศรษฐกิจไม่ใหญ่ ซึ่งตัวหารอย่าง GDP มีขนาดเล็ก ทำให้สัดส่วนสูงได้ง่ายกว่า ส่วนกลุ่มล่างสุดได้แก่ โซมาเลีย 0.0% ไนจีเรีย 0.3191% ซิมบับเว 0.3848% ปาปัวนิวกินี 0.7821% เฮติ 0.9646% เลบานอน 1.2249% และเพื่อนบ้านในอาเซียนอย่างลาว 1.2338% (อันดับ 197) กับอินโดนีเซีย 1.2752% (อันดับ 196)

ไทยที่ 2.5212% จึงอยู่ค่อนไปทางครึ่งล่างของตาราง สูงกว่าลาวและอินโดนีเซียราว 1.25–1.29 จุด แต่ยังห่างจากหัวตารางมาก ในทางกลับกัน ถ้าดูตัวชี้วัดเด็กวัยประถมที่ไม่ได้เข้าเรียน ไทยอยู่ที่ 0.8172% อันดับ 42 จาก 205 ประเทศ ซึ่งอยู่ครึ่งบนอย่างชัดเจน เมื่อหัวตารางคือ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ 0.0039% อาเซอร์ไบจาน 0.0266% อุรุกวัย 0.0355% เกาหลีใต้ 0.0557% และญี่ปุ่น 0.0684% ส่วนท้ายตารางคือ โซมาเลีย 85.2728% อัฟกานิสถาน 68.7716% อิเควทอเรียลกินี 65.5965% และคองโก-กินชาซา 65.3458%

ที่มา: World Bank, World Development Indicators — SE.XPD.TOTL.GD.ZS และ Children out of school (% of primary school age), SE.PRM.UNER.ZS — https://data.worldbank.org/indicator/SE.PRM.UNER.ZS

สิบปีที่ผ่านมาเปลี่ยนไปอย่างไร

รายจ่ายการศึกษาต่อ GDP ของไทยลดลงเกือบต่อเนื่องตลอดช่วงข้อมูล จาก 4.5367% ในปี 2012 เป็น 3.7676% ในปี 2016, 3.0222% ในปี 2019 แล้วลงมาที่ 2.6119% ในปี 2022 และ 2.5212% ในปี 2023 รวมแล้วลดลงราว 2.02 จุดในราวหนึ่งทศวรรษ โดยมีปีที่กระเตื้องขึ้นเล็กน้อยคือ 2020 ที่ 3.1531%

ด้านอุดมศึกษา อัตราการเข้าเรียนของไทยลดจาก 49.9092% ในปี 2014 ลงไปต่ำสุดที่ 42.5901% ในปี 2020 แล้วไต่กลับขึ้นเป็น 45.4408% ในปี 2023 และ 49.0776% ในค่าล่าสุด ซึ่งกลับมาใกล้ระดับเมื่อสิบปีก่อน ส่วนสัดส่วนเด็กวัยประถมที่ไม่ได้เข้าเรียนแกว่งอยู่ในระดับต่ำ: 3.2997% ในปี 2017 ลงมาที่ 0.266% ในปี 2018 ขึ้นไป 1.609% ในปี 2023 และอยู่ที่ 0.8172% ในค่าล่าสุด ซึ่งยังต่ำกว่าช่วงปี 2007–2009 ที่อยู่ระหว่าง 4.949% ถึง 7.3305% มาก

สำหรับมัธยมศึกษา ข้อมูลของไทยมีการเปลี่ยนระดับอย่างชัดเจนระหว่างปี 2016 (122.5632%) กับปี 2017 (79.5062%) ซึ่งอาจสะท้อนการเปลี่ยนวิธีจัดเก็บหรือนิยามมากกว่าการเปลี่ยนแปลงจริงภายในปีเดียว จึงควรอ่านเฉพาะช่วงหลังปี 2017 ที่ขยับขึ้นจาก 79.5062% เป็น 93.3356% ในปี 2023 แล้วทรงตัวที่ 92.5073% และ 92.0872% ส่วนอัตราส่วนนักเรียนต่อครูระดับประถมมีข้อมูลถึงปี 2018 เท่านั้น โดยลดจาก 18.5625 คนในปี 2002 มาอยู่ที่ 16.6384 คนในปี 2018 จึงไม่ควรใช้ตัวนี้เล่าความเคลื่อนไหวล่าสุด

ที่มา: World Bank, World Development Indicators — SE.XPD.TOTL.GD.ZS, SE.TER.ENRR, SE.PRM.UNER.ZS, SE.SEC.ENRR, SE.PRM.ENRL.TC.ZS — https://data.worldbank.org/indicator/SE.TER.ENRR

เทียบกับประเทศใกล้เคียง

ด้านรายจ่ายการศึกษาต่อ GDP ไทย 2.5212% อยู่สูงกว่าเพื่อนบ้านอย่างลาว 1.2338% และอินโดนีเซีย 1.2752% แต่ต่ำกว่าจีน 3.8971% (อันดับ 112) ญี่ปุ่น 3.3366% (อันดับ 136) เกาหลีใต้ 5.4091% เยอรมนี 5.2392% สหรัฐฯ 5.4204% และสหราชอาณาจักร 5.9068% ซึ่งห่างจากไทยราว 3.39 จุด

ด้านการเข้าเรียนมัธยมศึกษา ไทย 92.0872% (อันดับ 99) เกือบเท่าจีน 92.2603% (อันดับ 98) ต่างกันเพียง 0.17 จุด และตามหลังเกาหลีใต้ 96.254% สหรัฐฯ 97.4735% ญี่ปุ่น 101.5371% ไม่มาก ส่วนอุดมศึกษา ไทย 49.0776% ยังห่างจากสิงคโปร์ 97.2887% เกาหลีใต้ 111.8533% จีน 76.8758% และญี่ปุ่น 64.4908% (ต่างกัน 15.41 จุด) ด้านเด็กที่ไม่ได้เข้าเรียนระดับประถม ไทย 0.8172% สูงกว่าเกาหลีใต้ 0.0557% ญี่ปุ่น 0.0684% และสหราชอาณาจักร 0.0698% แต่ต่ำกว่าสหรัฐฯ 3.9822% และจีน 6.6763% อย่างชัดเจน สุดท้าย อัตราส่วนนักเรียนต่อครูระดับประถมของไทย 16.6384 คน ใกล้เคียงจีน 16.4267 คนและเกาหลีใต้ 16.2867 คน น้อยกว่าฝรั่งเศส 18.1766 คนและค่าโลก 23.4463 คน แต่มากกว่าญี่ปุ่น 15.661 คน เยอรมนี 12.3028 คน และบรูไน 9.8952 คน

ที่มา: World Bank, World Development Indicators — SE.XPD.TOTL.GD.ZS, SE.SEC.ENRR, SE.TER.ENRR, SE.PRM.UNER.ZS, Pupil-teacher ratio, primary (SE.PRM.ENRL.TC.ZS) — https://data.worldbank.org/indicator/SE.PRM.ENRL.TC.ZS

วิธีอ่านตัวเลขเหล่านี้

รายจ่ายการศึกษาต่อ GDP นับเฉพาะรายจ่ายของภาครัฐ ไม่รวมค่าเล่าเรียนและค่าเรียนพิเศษที่ครัวเรือนจ่ายเอง สัดส่วนที่ต่ำจึงไม่ได้แปลว่าทรัพยากรรวมที่เข้าสู่การศึกษามีน้อยเสมอไป และไม่ใช่เครื่องวัดคุณภาพการศึกษาโดยตรง ในทางกลับกัน ค่าที่สูงมากอย่างคิริบาส 16.3905% ก็มาจากประเทศที่ขนาดเศรษฐกิจเล็ก จึงไม่ควรอ่านสัดส่วนสูงว่าเท่ากับระดับการศึกษาสูง

อัตราการเข้าเรียนในชุดข้อมูลนี้เป็นอัตราแบบรวม (% gross) ซึ่งนับผู้เรียนที่อายุนอกช่วงมาตรฐานและผู้เรียนซ้ำชั้นด้วย ค่าจึงเกิน 100% ได้ เช่น กรีซ 165.1134% โมนาโก 158.5466% หรือเบลเยียม 142.9603% ตัวเลขนี้จึงไม่ใช่สัดส่วน "คนที่ได้เรียนครบทุกคน" ส่วนตัวชี้วัดเด็กวัยประถมที่ไม่ได้เข้าเรียนไม่มีค่าโลกในชุดข้อมูลนี้ จึงเทียบกับค่าเฉลี่ยโลกไม่ได้ และอันดับคำนวณจากประเทศที่มีข้อมูลเท่านั้น

นอกจากนี้ ปีล่าสุดของแต่ละตัวชี้วัดไม่ตรงกัน เช่น ค่ารายจ่ายการศึกษาของไทยมีถึงปี 2023 ขณะที่อัตราส่วนนักเรียนต่อครูมีถึงปี 2018 การเทียบข้ามตัวชี้วัดจึงไม่ใช่การเทียบในปีเดียวกัน ข้อมูลชุดนี้ปรับปรุงเป็นรายปีผ่านฐานข้อมูล World Development Indicators ของธนาคารโลก และค่าย้อนหลังอาจถูกแก้ไขเมื่อประเทศต่าง ๆ ส่งข้อมูลเพิ่ม ความเปลี่ยนแปลงของอันดับเพียงเล็กน้อยจึงไม่ควรตีความอย่างชี้ขาด

ที่มา: World Bank, World Development Indicators (SE.XPD.TOTL.GD.ZS, SE.PRM.UNER.ZS, SE.TER.ENRR, SE.SEC.ENRR, SE.PRM.ENRL.TC.ZS) — https://data.worldbank.org/indicator/SE.SEC.ENRR

ดูรายจ่ายด้านการศึกษาของรัฐ (% ของ GDP)จากแผนที่และกราฟ

หัวตารางเป็นประเทศหมู่เกาะและเศรษฐกิจขนาดเล็ก เช่น คิริบาส 16.3905% และตูวาลู 12.8457% ท้ายตารางคือโซมาเลีย 0.0% และไนจีเรีย 0.3191% ส่วนไทยอยู่ค่อนไปทางครึ่งล่าง สูงกว่าลาว 1.2338% และอินโดนีเซีย 1.2752%

เส้นแนวโน้มของไทยลาดลงเกือบตลอด จาก 4.5367% ในปี 2012 มาที่ 2.5212% ในปี 2023 กราฟแท่งแสดงระยะห่างที่กว้างมากระหว่างหัวตารางกับกลุ่มกลาง ทำให้ความต่างระหว่างประเทศกลุ่มกลางดูเล็กลง

เลือกประเทศเพื่อเปรียบเทียบ

สัดส่วนเด็กที่ไม่ได้เรียนระดับประถมศึกษา

หัวตารางคือสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ 0.0039% อาเซอร์ไบจาน 0.0266% และเกาหลีใต้ 0.0557% ท้ายตารางคือโซมาเลีย 85.2728% และอัฟกานิสถาน 68.7716% ไทยอยู่ครึ่งบน ต่ำกว่าสหรัฐฯ 3.9822% และจีน 6.6763%

เส้นแนวโน้มของไทยลงจาก 7.3305% ในปี 2009 มาอยู่ในระดับต่ำกว่า 2% ตั้งแต่ปี 2018 แต่ยังแกว่งขึ้นลง เช่น 1.609% ในปี 2023 กราฟแท่งชี้ว่าช่วงห่างระหว่างกลุ่มบนกับกลุ่มล่างกว้างเป็นหลักสิบจุด

อัตราการเข้าเรียนระดับอุดมศึกษา

หัวตารางคือกรีซ 165.1134% มาเก๊า 141.8648% และเกาหลีใต้ 111.8533% ท้ายตารางคือเฮติ 1.0514% และเฟรนช์โปลินีเซีย 1.4568% ไทยอยู่กลางตาราง ต่ำกว่าสิงคโปร์ 97.2887% และญี่ปุ่น 64.4908%

เส้นแนวโน้มของไทยลงไปต่ำสุด 42.5901% ในปี 2020 แล้วไต่กลับมาที่ 49.0776% ใกล้ระดับ 49.9092% ของปี 2014 กราฟแท่งและแผนที่แสดงความต่างที่กว้างมาก ตั้งแต่ระดับต่ำกว่า 3% ไปจนเกิน 100%

อัตราการเข้าเรียนระดับมัธยมศึกษา

หัวตารางคือโมนาโก 158.5466% เบลเยียม 142.9603% และฟินแลนด์ 142.3952% ท้ายตารางคือโซมาเลีย 3.3479% และสาธารณรัฐแอฟริกากลาง 15.8074% ไทยอยู่ใกล้จีน 92.2603% มาก ต่างกันเพียง 0.17 จุด

เส้นแนวโน้มของไทยมีการเปลี่ยนระดับชัดเจนระหว่างปี 2016 ที่ 122.5632% กับปี 2017 ที่ 79.5062% หลังจากนั้นไต่ขึ้นถึง 93.3356% ในปี 2023 แล้วทรงตัว จึงควรอ่านเฉพาะช่วงหลังจุดเปลี่ยนนั้น

อัตราส่วนนักเรียนต่อครู (ประถมศึกษา)

หัวตารางคือซานมารีโน 6.9306 คน ลิกเตนสไตน์ 7.8016 คน และบรูไน 9.8952 คน ท้ายตารางคือสาธารณรัฐแอฟริกากลาง 83.412 คน และรวันดา 59.5086 คน ไทยอยู่ใกล้จีน 16.4267 คนและเกาหลีใต้ 16.2867 คน

เส้นแนวโน้มของไทยค่อย ๆ ลดจาก 18.5625 คนในปี 2002 มาที่ 16.6384 คนในปี 2018 โดยแกว่งเล็กน้อย กราฟแท่งและแผนที่แสดงว่าประเทศกลุ่มล่างมีค่าสูงกว่าไทยหลายเท่า ขณะที่กลุ่มบนต่างกันเพียงไม่กี่คน